Νομισματικός Πόλεμος στην Τουρκία;
Το παγκόσμιο οικονομικό ρίσκο και η μεταβλητότητα (volatility) αυξάνονται περαιτέρω λόγω και της περίπτωσης της Τουρκικής Λίρας (TRY) η οποία συνεχίζει την πτώση της (https://www.sofokleousin.gr/peftei-pano-apo-2-i-tourkiki-lira), ειδικά με τη μείωση έναντι του Αμερικανικού Δολλαρίου ($) και τη δυσμενή ισοτιμία USD:TRY. Η ανακοίνωση ότι οι ΗΠΑ σταμάτησαν να παραδίδουν στην Τουρκία εξοπλισμό σχετικό με το μαχητικό F-35 και πάγωσαν τη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα, ώθησε και άλλο προς τα κάτω το τουρκικό νόμισμα.
Η ισοτιμία της TRY παραμένει ασταθής μετά την αβεβαιότητα που προέκυψε από τις τοπικές εκλογές της Κυριακής 31/03/2019 και την απώλεια από τον Recep Tayyip Erdoğan και του ΑΚΡ σημαντικών δήμων στα μεγάλα αστικά κέντρα (Άγκυρα, Κωσταντινούπολη, Σμύρνη). Η TRY είχε εξασθενήσει έναντι του USD φθάνοντας στις 5,7 TRY:USD, πριν ανατιμηθεί ελαφρώς. Τα οικονομικά αυτά προβλήματα υφίσταται ο Recep Tayyip Erdoğan σε πολιτικό επίπεδο. Ωστόσο σε περιφερειακό επίπεδο και στην Ανατολία, παραμένει ισχυρότατος παρόλο που δεν τον ψήφισε η ελίτ και η κοσμική τάξη της Τουρκίας. Πρέπει να αποκωδικοποιηθεί επίσης η ψήφος των Κούρδων της ΝΑ Τουρκίας καθώς το Κουρδικό κόμμα HDP υποχώρησε σε ψήφους σε αυτές τις περιοχές παρόλο που το Κουρδικό στοιχείο είναι πολυάριθμο και ειδικά στην Κουρδική περιοχή του Şırnak, γεγονός που ο Tayyip Erdoğan βεβαίως θα εκμεταλλευθεί.
Η διαφωνία για τα F-35 είναι αλυσίδα σε μια σειρά διπλωματικών διενέξεων ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Τουρκία. Ξεκίνησε με το τουρκικό αίτημα να εκδώσουν οι ΗΠΑ το Μουσουλμάνο ιερωμένο Fethullah Gülen και συνέχισε με τις διαφορές στην πολιτική για το Μεσανατολικό, Ισραήλ, Αδελφούς Μουσουλμάνους, τον πόλεμο στη Συρία, τους Κούρδους, τις κυρώσεις σε βάρος του Ιράν, τους S-400.
«Η TRY δέχεται πίεση καθώς υπογραμμίζονται πάλι τα διαρθρωτικά προβλήματα της τουρκικής οικονομίας», δήλωσε ο Nikolay Markov, ανώτερος οικονομολόγος στο Pictet Asset Management. Το διευρυνόμενο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μπορεί να βαθύνει την οικονομική ύφεση της Τουρκίας με μια περαιτέρω υποτίμηση του νομίσματος, που θα οδηγούσε σε υψηλότερο πληθωρισμό και σε υψηλότερα κόστη δανεισμού, δήλωσε ο Markov . «Η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια, αλλά αυτό δεν θα συμβεί εξαιτίας της πίεσης που ασκείται από την κυβέρνηση», πρόσθεσε.
Η χειρότερη ημέρα του 2019 ήταν η 22/03/2019 για την TRY, προκαλώντας φόβους για επανάληψη της αναταραχής του περασμένου Αυγούστου, που ήδη έχει βυθίσει την οικονομία σε ύφεση το 2018, με μείωση του ΑΕΠ κατά 2,4% .
Οι Τούρκοι αγοράζουν συνεχώς σκληρά νομίσματα (δολάρια, ευρώ), έχοντας χάσει την εμπιστοσύνη τους στο νόμισμά τους. Όπως ανέφερε το “Bloomberg”, μόνο το πρώτο 15μερο του Μαρτίου αυτές οι εκροές ξεπέρασαν τα 4 δισ. USD και ήταν οι μεγαλύτερες όλων των εποχών στα συναλλαγματικά αποθέματα της Τουρκίας. Αυτή η απότομη πτώση, δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς από τις αρχές της Τουρκίας καθώς δεν υπήρξαν έκτακτες πληρωμές εξωτερικού χρέους, κάνοντας τους αναλυτές να φοβούνται ότι η κεντρική τράπεζα παρεμβαίνει αφανώς με μεγάλες πωλήσεις συναλλάγματος για να σταθεροποιήσει το νόμισμα.
Το οικονομικό πρόβλημα της Τουρκίας επιδεινώνεται και με την πρόσφατη (09/04/19) ταξιδιωτική οδηγία που εξέδωσε το State Department, ανεβάζοντας στο επίπεδο «3» την επικινδυνότητα της Τουρκίας, ζητώντας από τους Αμερικανούς πολίτες να αναθεωρήσουν τα ταξίδια τους στην Τουρκία, ένεκα τρομοκρατίας και αυθαίρετων κρατήσεων (Πηγή: huffingtonpost.gr)
Σημαντικός επίσης γεωπολιτικός παράγοντας που επηρεάζει αυτή τη βουτιά της τουρκικής οικονομίας είναι η συμφωνία για τους S-400, ο Mevlüt Çavuşoğlu ο Τούρκος ΥΠΕΞ δήλωσε ότι: «είναι ειλημμένη η συμφωνία και δεν θα κάνουμε πίσω». Η Αμερικανική κυβέρνηση ανέβασε τους τόνους, προειδοποιώντας την Τουρκία πως θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στους S-400 και της παραμονής στο ΝΑΤΟ, διά του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Mike Pence, που θέτει την Τουρκία αντιμέτωπη με ένα σοβαρό δίλημμα δημιουργώντας ένα ψυχροπολεμικό κλίμα. Ο Çavuşoğlu φρόντισε, ωστόσο, να μην κλιμακώσει την αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Όπως γράφει η εφημερίδα Guardian, ο Çavuşoğlu δήλωσε πως η Τουρκία συνεχίζει να στηρίζει το ΝΑΤΟ στις βασικές ανησυχίες της για τη Ρωσία. «Δεν υπάρχει καμία αλλαγή στην εξωτερική μας πολιτική» τόνισε. Συμπλήρωσε δε, πως η Τουρκία στράφηκε στη Ρωσία γιατί δεν μπορούσε να αγοράσει τους Patriot.
Υπάρχει, όμως, ένα ακόμη «αγκάθι» στις σχέσεις των δύο χωρών: το γεγονός ότι δεν μπορούν να συμφωνήσουν στον τρόπο με τον οποίο θα δημιουργηθεί η «ασφαλής ζώνη» στη Βόρεια Συρία. Ο Çavuşoğlu ζητά όλες οι χώρες να αποχωρήσουν από τη Συρία. Με την Τουρκία υφίσταται διάσταση απόψεων με τις ΗΠΑ στο Συριακό καθώς οι ΗΠΑ παρέχουν στήριξη στον επιχειρησιακό βραχίονα των Κούρδων YPG που πολέμησε το ISIS στις τάξεις του SDF ενώ οι Τούρκοι θεωρούν το YPG θανάσιμο εχθρό τους. Οι ΗΠΑ θέλουν να ελέγχουν τη Βόρεια Συρία δια του SDF/YPG ενώ η Τουρκία μέσω των Τουρκομάνων να ελέγχει η ίδια τη Β. Συρία.
Οι Αμερικανοτουρκικές σχέσεις δοκιμάστηκαν λόγω της φυλάκισης του Αμερικανού πάστορα Andrew Brunson, ο οποίος αφέθηκε τελικά ελεύθερος μετά από ισχυρές πιέσεις και αντίποινα από τις ΗΠΑ. Τα οικονομικά όμως αντίποινα από πλευράς των ΗΠΑ, ενέτειναν τα οικονομικά προβλήματα της Τουρκίας, βαθαίνοντας περισσότερο την κρίση στη χώρα.
Την ίδια ώρα, σε σειρά από θέματα εξωτερικής πολιτικής, όπως η στήριξη του Benjamin Netanyahu στο Ισραήλ και του Juan Guaido στη Βενεζουέλα, από τον Trump συγκρούονται με την Τουρκική εξωτερική πολιτική. Η απόφαση του Trump να αναγνωρίσει την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ και την προσάρτηση των υψωμάτων του Γκολάν ως επίσημο έδαφος του Ισραήλ έριξε λάδι στη φωτιά στις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας.
Η Τουρκική εξωτερική πολιτική υπέστη και άλλη δεινή ήττα στο Σουδάν. O πρόεδρος Omar el-Bahir στενός φίλος του Tayyip Erdoğan ανατράπηκε με στρατιωτικό πραξικόπημα. Ο εν λόγω ανατραπείς πρόεδρος ανήκε στους Αδελφούς Μουσουλμάνους, όπως άλλωστε ανήκει και ο Τούρκος πρόεδρος και είχε παραχωρήσει το λιμάνι Suakin στην Ερυθρά Θάλασσα με καθεστώς ενοικίασης στους Τούρκους. Είναι η δεύτερη στη σειρά χώρα που χάνει η Τουρκία
από την επιρροή της στην Αφρική, μετά και την απώλεια της Λιβύης από την επέλαση των στρατευμάτων του LNA υπό την ηγεσία του αντι-ισλαμιστή Khalifa Haftar στην Τρίπολη. O Erdoğan εκτιμά ότι πίσω από την ανατροπή του Σουδανού προέδρου είναι ο Abdel Fattah al-Sisi ο μεγάλος Αιγύπτιος αντίπαλος της Τουρκίας στον Αραβικό κόσμο. Μόνο η Σομαλία πλέον παραμένει στην επιρροή του Erdoğan όσον αφορά στην Αφρική και το Κατάρ όσον αφορά στο Σουνιτικό πληθυσμό των Αράβων. Η απώλεια του Suakin θα αποτελέσει μεγάλο πλήγμα στις φιλοδοξίες της Τουρκίας για ανάδειξή της σε περιφερειακή δύναμη.
Το κλίμα που έχει διαμορφωθεί μεταξύ ΗΠΑ – Τουρκίας προκαλεί προβληματισμό στη Δύση και στο ΝΑΤΟ, που φοβάται πως η Τουρκία προσεγγίζει περισσότερο τις Ευρασιατικές δυνάμεις (Ρωσία και Ιράν). Όπως έγραψε σε άρθρο στο Bloomberg τον Οκτώβριο 2018 ο Ελληνικής καταγωγής πρώην Διοικητής του ΝΑΤΟ James Stavridis, ο κίνδυνος σε περίπτωση που η Τουρκία προσεγγίσει την Τουρκία και το Ιράν και απομακρυνθεί από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ είναι πραγματικός και ιδιαίτερα σοβαρός. Ελλοχεύει η πιθανότητα, η Ρωσία μέσω της Τουρκίας να σκήσει veto στην εφαρμογή του άρθρου 5 της Συμφωνίας του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο της συλλογικής άμυνας, αδρανοποιώντας επί της ουσίας τη μαχητική ισχύ της Συμμαχίας.
Εάν ο Erdoğan εξασφαλίσει προστασία της οικονομίας του από τη Ρωσία, πιθανόν να προχωρήσει σε σύγκρουση με την Αμερική και να αποχωρήσει και από το ΝΑΤΟ, διότι για να τον διώξουν είναι δύσκολο σύμφωνα με τους κανόνες του ΝΑΤΟ. Εάν, όμως, δεν ικανοποιηθεί από τον Putin, τότε ίσως υποχωρήσει στη διένεξη με τις ΗΠΑ. Ο Erdoğan θεωρεί ότι οι ΗΠΑ συνωμότησαν με το Ισραήλ για να τον ανατρέψουν και υποστηρίζει ότι το πραξικόπημα της 15/07/2016, ήταν συνωμοσία που σχεδίασαν οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί.
Οι παραπάνω επικρατούσες συνθήκες είναι πολύ πιθανόν να καταστήσουν την Ελλάδα χώρα frontline για τη Συμμαχία, ρόλο που από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου μέχρι πρόσφατα τον είχε η Τουρκία. Η όλη προσέγγιση απαιτεί μία ανάλυση στρατηγικής με όρους SWOT analysis καθώς τις αδυναμίες του όλου θέματος πρέπει να τις μετατρέψουμε σε δυνατότητες και τις απειλές σε ευκαιρίες για τον Ελληνισμό.
